Hối hận là tiếng vọng của quá khứ, cảm giác này xuất hiện khi ta nhận ra những khoảng trống: những điều chưa làm, làm chưa tới, hoặc làm sai lệch so với kỳ vọng. Nó thường bắt đầu bằng hai chữ đầy ám ảnh: “Giá như…”
- Giá như lúc đó mình can đảm hơn.
- Giá như mình dành thêm thời gian cho những người thân yêu.
- Giá như mình quyết liệt hơn với những dự định còn dang dở.
Hầu như ai trong chúng ta cũng từng trải qua cảm giác hối hận. Và thường thì, hối hận luôn đi cùng với tiếc nuối. Nhưng bạn có bao giờ tự hỏi:
Nếu lúc đó mình làm khác đi, liệu kết quả có thực sự tốt hơn không?
Thực tế, hối hận không hẳn là minh chứng cho sự sai lầm. Nó đơn giản là kết quả của việc ta nhìn lại quá khứ bằng nhận thức của hiện tại. Ở thời điểm đó, ta đã chọn lựa bằng tất cả khả năng và hiểu biết mình có. Đừng dùng lăng kính của sự trưởng thành hôm nay để khắt khe với phiên bản non nớt của ngày hôm qua.
Hối hận – Không phải vực thẳm, mà là tấm gương
Nhà tâm lý học Carl Jung từng nói: “Những gì chúng ta không học được từ trải nghiệm sẽ quay trở lại dưới hình thức của số phận.”
Dưới góc nhìn này, hối hận chính là một tín hiệu của sự trưởng thành. Khi biết hối hận, nghĩa là bạn đã sâu sắc hơn về giá trị của thời gian và trách nhiệm cá nhân. Trong tâm lý học hiện đại, đây là một dạng “phản tỉnh” (reflection) – một cơ chế tự điều chỉnh để ta đưa ra những quyết định sáng suốt hơn. Kẻ không bao giờ biết hối hận không phải vì họ luôn đúng, mà vì họ chưa từng thực sự nhìn lại chính mình.
Những "vết xước" thường gặp
Khi một chu kỳ thời gian khép lại, chúng ta thường tiếc nuối những điều giản đơn nhưng cốt lõi:
- Chưa tròn chữ hiếu với cha mẹ, chưa đủ kiên nhẫn với con cái.
- Trì hoãn những quyết định mang tính bước ngoặt vì nỗi sợ.
- Tiếc vì đã không bắt đầu sớm hơn (một dự án, một kỹ năng, hay một khoản đầu tư).
- Và trên hết, là hối hận vì đã sống quá vội vã mà bỏ quên sức khỏe cùng cảm xúc của chính mình.
Từ "Giá như" đến "Hiện tại"
Đức Phật từng dạy: “Đừng trú trong quá khứ, đừng mộng tưởng tương lai, hãy an trú trong hiện tại.” Hối hận chỉ trở thành gánh nặng khi ta bám chấp vào nó. Nếu biết nhìn nhận đúng cách, hối hận sẽ hóa thân thành trí tuệ. Thay vì để mình chìm đắm trong dòng chảy của sự dằn vặt, hãy thử thay đổi câu hỏi.
Đứng trước thềm năm mới, thay vì tự vấn: “Mình đã sai ở đâu?”, hãy tự hỏi: “Từ những điều chưa trọn vẹn, mình sẽ sống khác đi như thế nào trong năm tới?”
Suy cho cùng, mục đích của hối hận không phải để ta tìm cách quay ngược thời gian, mà là để ta bước vào tương lai với một tâm thế vững vàng và thấu hiểu bản thân hơn.
