Cảm thấy overload, không thoải mái chỉ vì không thể từ chối? Bài viết này sẽ là một cú huých nhẹ, một đồng minh giúp bạn gạt bỏ cảm giác áy náy của một "people-pleaser". Cùng nhìn lại xem chúng ta đã đánh đổi những gì qua mỗi lần 'say yes' miễn cưỡng, và học cách ưu tiên cho những điều thực sự quan trọng.
Từ chối chính là cách tối ưu năng suất
Bạn có nhận ra: Cách tăng năng suất tối ưu nhất chính là nói “không” với những điều bạn không muốn? Có người nhờ bạn giúp đỡ, tham gia một dự án, hoặc đơn giản là rủ đi chơi. Bạn muốn từ chối vì lịch trình đã quá tải, vì công việc không phù hợp với mục tiêu của bạn, hoặc vì bạn cần thời gian cho bản thân. Nhưng bạn vẫn “OK”, “say yes” trước những đề nghị ấy. Vài ngày sau, bạn bị choáng ngợp bởi khối lượng công việc cần làm của mình. Chúng ta bị "burn out" với những nghĩa vụ mà chính chúng ta là người đã quyết định nói “có”.
Điều đáng hỏi là: liệu việc đó có thật sự cần thiết hay không. Nhiều việc trong số đó không đáng để đánh đổi, và một câu trả lời đơn giản “không” sẽ hiệu quả hơn bất kỳ công việc nào mà người hiệu quả nhất có thể làm được.
Tại sao việc nói "không" lại khó đến vậy? Tác giả cuốn sách Atomic Habits - James Clear đã chia sẻ những suy nghĩ sâu sắc và cách tiếp cận lý trí với việc nói “không”, giúp bạn tự tin trong việc đặt ra ranh giới cho bản thân.
Tại sao chúng ta khó nói "Không"?
Phần lớn những lần chúng ta miễn cưỡng đồng ý là vì không muốn bị coi là kiêu ngạo, lạnh lùng, ích kỷ, thiếu nhiệt tình, v.v. Đây có lẽ chính là đặc điểm của các "people pleaser" - luôn muốn làm hài lòng người khác, ngay cả khi điều đó đến từ việc hi sinh bản thân.
Nói "không" với người lạ đã khó, từ chối những người bạn sẽ gặp lại trong tương lai như đồng nghiệp, vợ/chồng, gia đình, bạn bè, lại càng khó khăn hơn. Bạn quan tâm đến họ. Bạn muốn hỗ trợ họ. Bạn trân trọng mối quan hệ. Và hơn nữa, bạn biết rằng trong tương lai, bạn cũng sẽ cần sự giúp đỡ của họ.
Nói "không" với cấp trên tại nơi làm việc có lẽ là tình huống khó khăn nhất. Áp lực quyền lực, lo sợ bị đánh giá tiêu cực, hay ngại ảnh hưởng đến cơ hội thăng tiến, tất cả đều khiến việc từ chối trở nên gần như bất khả thi. Nhưng Greg McKeown đã đưa ra một cách tiếp cận cực kỳ thông minh trong cuốn sách Essentialism: "Hãy nói cho cấp trên biết những gì bạn sẽ phải "bỏ bê" nếu bạn nhận yêu cầu, để họ hiểu được các trade-offs."
Cách tiếp cận hợp lý
Ngay cả khi đã tính đến những cân nhắc xã hội này, chúng ta vẫn gặp khó khăn quản lý sự đánh đổi giữa "có" và "không". Chúng ta cảm thấy mình cam kết quá mức với những thứ không thực sự cải thiện hay hỗ trợ những người xung quanh một cách có ý nghĩa và chắc chắn không cải thiện cuộc sống của chính bản thân.
Bạn đồng ý giúp một dự án mà thực ra người kia có thể tự làm hoặc tìm người khác phù hợp hơn. Bạn tham gia một cuộc gặp mà sự hiện diện của bạn không thực sự tạo ra giá trị. Bạn nhận lời tham dự một sự kiện mà cả bạn và người mời đều chỉ đang làm theo "nghi thức xã hội" chứ không có động lực thực sự. Cuối cùng, cả hai bên đều không được lợi gì thực sự. Bạn kiệt sức, họ nhận được sự nửa vời.
James Clear chỉ ra rằng vấn đề nằm ở cách chúng ta hiểu ý nghĩa của nhận lời và từ chối.
Nhiều người nghĩ:
“Có” = Tôi là người tốt, hữu ích, đáng tin cậy
"Không" = Tôi ích kỷ, lạnh lùng, không quan tâm
Nhưng thực tế là:
"Có" khi bạn không thực sự muốn = Bạn đang lừa dối cả hai bên và tạo ra cam kết kém chất lượng
"Không" khi điều đó không phù hợp = Bạn đang tôn trọng thời gian của cả hai và tạo không gian cho những "có" thực sự có ý nghĩa
Một lời từ chối thẳng thắn tốt hơn sự nhận lời miễn cưỡng. Khi bạn chỉ nói "có" với những điều bạn thực sự có thể làm tốt, những lần bạn xuất hiện sẽ có giá trị hơn nhiều. Người ta sẽ biết rằng khi bạn nói "có", đó là một cam kết thực sự, không phải nghĩa vụ xã hội rỗng tuếch. Và đó chính là cách bạn xây dựng mối quan hệ bền vững, không phải bằng cách nói "có" với mọi thứ, mà bằng cách nói "có" đúng chỗ và "không" khi cần thiết. Vì vậy, từ chối là một quyết định và nhận lời là một trách nhiệm.
Bản chất của việc nói “Không”
Dường như, từ chối là một đặc quyền chỉ dành cho những người có “quyền lực” bởi việc nói “không” dễ dàng hơn khi bạn ở thế “kèo trên”, có nhiều sự lựa chọn và không bị áp lực bởi các mối quan hệ.
Tuy nhiên, việc từ chối còn là một chiến lược có thể giúp bạn trở nên thành công. Nói "không" là một kỹ năng quan trọng cần phát triển ở bất kỳ giai đoạn nào trong sự nghiệp của bạn, bởi vì nó bảo vệ tài sản quan trọng nhất trong cuộc đời: thời gian. Như nhà đầu tư Pedro Sorrentino đã nói: "Nếu bạn không bảo vệ thời gian của mình, người khác sẽ đánh cắp nó từ bạn." Bạn cần nói "không" với bất cứ điều gì không dẫn bạn đến mục tiêu của mình.
Bên cạnh đó, chúng ta cũng cần cân bằng giữa khám phá và tập trung. Nói "không" không có nghĩa là bạn sẽ không bao giờ làm bất cứ điều gì thú vị, tự phát. Bạn có thể phải thử nhiều thứ để khám phá điều gì hiệu quả và điều gì bạn thích. Giai đoạn khám phá này có thể đặc biệt quan trọng ở giai đoạn đầu của một dự án, công việc hoặc sự nghiệp.
James Clear đề xuất một quy tắc đơn giản: Nếu nó không phải là một "Wow Yes!" hay “Hell Yeah” thì bạn cần phải suy nghĩ kĩ càng về những đánh đổi. Bởi mỗi lần bạn nói "có" với điều gì đó, bạn đang nói "không" với một thứ khác.
- Điều này có khiến tôi thực sự phấn khích không?
- Điều này có phù hợp với mục tiêu dài hạn của tôi không?
- Liệu tôi có vui vẻ với quyết định này sau 6 tháng nữa không?
Người ta thường lãng phí nhiều công sức hơn vào những việc không quan trọng so với việc làm việc không hiệu quả. Và nếu vậy, thì việc loại bỏ những thứ không cần thiết sẽ hữu ích hơn việc tối ưu hóa
