Trong giai đoạn từ tháng 9 đến tháng 10/2026, Nhật Bản ghi nhận những điều chỉnh đáng chú ý trong chính sách liên quan đến thời gian làm thêm và chi phí lưu trú đối với người nước ngoài. Những thay đổi này có thể mang đến cả cơ hội lẫn thách thức cho người lao động Việt Nam tại Nhật Bản. Trong khi việc nới lỏng quy định làm thêm giờ có thể tạo điều kiện gia tăng thu nhập, chi phí cư trú tăng cao lại đặt ra áp lực tài chính đối với những người có kế hoạch làm việc và sinh sống lâu dài.
1. Nhật Bản nới lỏng quy định làm thêm giờ nhằm giải quyết tình trạng thiếu hụt lao động
Theo Bộ Y tế, Lao động và Phúc lợi Nhật Bản, Nhật Bản đã bắt đầu nới lỏng cơ chế giám sát thời gian làm thêm giờ từ ngày 01/09/2026 đối với các doanh nghiệp có thỏa thuận lao động đặc biệt. Khoảng 40% doanh nghiệp đã ký kết các thỏa thuận lao động đặc biệt, cho phép người lao động làm thêm vượt mức 45 giờ/tháng và có thể lên đến gần 100 giờ/tháng trong một số trường hợp.
Theo đó, cơ chế mới sẽ giảm bớt sự can thiệp của cơ quan thanh tra đối với những doanh nghiệp thuộc diện thỏa thuận đặc biệt, tạo điều kiện linh hoạt hơn trong việc bố trí nhân sự và tổ chức hoạt động kinh doanh. Đặc biệt, chính sách này được kỳ vọng tháo gỡ khó khăn cho khoảng 20% doanh nghiệp vừa và nhỏ đang chịu ảnh hưởng bởi các quy định về thời gian làm việc.
Động thái này được đưa ra trong bối cảnh tình trạng thiếu hụt nhân lực đang gây nhiều khó khăn cho hoạt động sản xuất và kinh doanh tại Nhật Bản, đặc biệt trong các ngành xây dựng, vận tải và dịch vụ lưu trú.
Đối với nhiều người lao động Việt Nam tại Nhật Bản, thu nhập từ làm thêm giờ đóng vai trò quan trọng trong việc cải thiện đời sống, tích lũy tài chính và hỗ trợ gia đình tại Việt Nam. Điều này có thể giúp người lao động gia tăng tổng thu nhập hằng tháng nếu doanh nghiệp có nhu cầu tăng ca và đáp ứng các điều kiện pháp luật, đặc biệt trong các ngành đang thiếu hụt nhân lực như xây dựng, vận tải và dịch vụ lưu trú.
2. Nhật Bản tăng gấp 20 lần phí xin lưu trú trọn đời cho người nước ngoài
Theo hãng tin Kyodo News, Nhật Bản đã tăng lệ phí đối với một số thủ tục chuyển đổi, gia hạn tư cách lưu trú và xin cấp tư cách thường trú từ ngày 01/10/2026. Đáng chú ý, phí xin lưu trú trọn đời tăng từ 10.000 yên lên 200.000 yên, tương đương mức tăng gấp 20 lần.
Cụ thể, trước đây, người nộp hồ sơ trực tiếp để chuyển đổi hoặc gia hạn tư cách lưu trú phải trả 6.000 yên. Theo thông tin mới nhất, mức phí mới được phân chia tùy theo thời hạn lưu trú được cấp, dao động từ 10.000 yên đối với thời hạn từ ba tháng trở xuống đến 75.000 yên đối với thời hạn từ năm năm trở lên.
Đối với những người lao động Việt Nam có kế hoạch làm việc trong thời gian ngắn, việc tăng phí xin lưu trú trọn đời có thể chưa tạo ra tác động trực tiếp. Tuy nhiên, đối với những lao động mong muốn tiếp tục phát triển nghề nghiệp và định cư lâu dài tại Nhật Bản, đây là vấn đề đáng quan tâm. Điều này có thể ảnh hưởng đến kế hoạch tiết kiệm của những người đang phải cân đối giữa tiền thuê nhà, sinh hoạt phí, bảo hiểm và các khoản tiền gửi về hỗ trợ gia đình.
3. Người lao động Việt Nam cần chuẩn bị gì trước những thay đổi này?
Trước những biến động trong chính sách lao động và cư trú, người lao động Việt Nam cần chủ động cập nhật thông tin để bảo vệ quyền lợi và xây dựng kế hoạch làm việc phù hợp.
Trước hết, người lao động cần tìm hiểu kỹ hợp đồng lao động, đặc biệt là mức lương cơ bản, cách tính tiền làm thêm, thời gian làm việc và chế độ nghỉ ngơi. Đối với những người đang có kế hoạch sang Nhật Bản, không nên chỉ dựa vào số giờ tăng ca được giới thiệu để đánh giá mức thu nhập của một công việc. Thay vào đó, cần xem xét tổng thể điều kiện làm việc, chế độ phúc lợi và các khoản chi phí sinh hoạt dự kiến.
Bên cạnh đó, những lao động có ý định làm việc lâu dài cần chủ động theo dõi các quy định về gia hạn, chuyển đổi tư cách lưu trú và xin thường trú để chuẩn bị hồ sơ, tài chính phù hợp. Việc xây dựng kế hoạch từ sớm không chỉ giúp người lao động dự lường những rủi ro có thể phát sinh mà còn chủ động đưa ra các phương án dự phòng phù hợp, từ đó thích ứng linh hoạt với những thay đổi trong chính sách lao động biến động tại Nhật Bản.
